Weblog: leren van het verleden

Dat onze overheid fan van elektrisch rijden is, is geen geheim sinds de plug-in hybrides hun 0 procent bijtelling cadeau kregen in 2011. De hybrides met stekker profiteerden van miljoenen aan subsidie dankzij die lage bijtelling, mrb- en bpm-vrijstelling en vormen van investeringsaftrek. Omdat het aantal modellen dat voor de subsidie in aanmerking kwam veel sneller toenam dan de overheid had voorzien, liep het allemaal een beetje uit de hand. Samen de mrb-vrijstelling op zuinige diesels en benzineauto’s werd er bijna zes miljard euro verstookt voor relatief weinig CO2-winst. “We hadden er nooit aan moeten beginnen”, zei de toenmalige staatssecretaris van Financiën Eric Wiebes tegen AutoWeek in de zomer van 2016. Diezelfde Wiebes is nu minister van Economische Zaken en Klimaat en de belangrijkste contactpersoon van het kabinet voor de deelnemers van het klimaatoverleg. Hij is namens de ministerraad de ontvanger van het klimaatakkoord en moet de adviezen en de consensus meenemen naar zijn collega’s. De inhoud van het akkoord hebben we eerder uitgebreid in AutoWeek besproken, maar kort samengevat is het idee dan kopers van een elektrische auto 6.000 euro subsidie krijgen boven op de bpm-vrijstelling. Dit geld moet worden opgebracht door hogere brandstofaccijnzen, een innovatieheffing op alle auto’s en hogere mrb voor auto’s met een verbrandingsmotor.

Dit is een ingrijpend idee, dat enorm uit de hand kan lopen. De subsidie zou moeten starten in 2021. Dat is over twee jaar en in die tijd kan van alles gebeuren. Tweede Kamerlid van het CDA Pieter Omtzigt vecht al jaren tegen de forse subsidies op stekkerauto’s (waarbij hij wel altijd ‘vergeet’ te melden dat het CDA’ers zijn die het destijds allemaal hebben bedacht) en kwam onlangs met een saillante voorspelling van het planbureau voor de leefomgeving, een club die de toekomst in kaart brengt voor de overheid. In 2012 voorspelden deze mensen dat “de gemiddelde elektrische auto in 2050 (!) een actieradius zal hebben van 250 kilometer”. Let wel, op dat moment reden we al met auto’s als de Nissan Leaf en de Renault Zoe. De voorspellende gaven van dat planbureau waren op z'n zachtst gezegd niet optimaal. De overheid onderschat de innovatiekracht van de autosector enorm. Dan de daadwerkelijk groei. In 2017 zijn er in Nederland 8.000 nieuwe elektrische auto’s verkocht. Dat waren er bijna 100 procent méér dan in 2016. De score van 2018 gaat net over de 24.000 stuks. Een groei van bijna 200 procent! Dat is niet bepaald een tendens waarvan je denkt: oei, dat is aan het vastlopen, daar moet even wat subsidie bij. Wacht liever af of dit doorzet.

Dan is er het probleem van de export. In andere landen willen ze ook wel elektrische auto’s. Wellicht niet zo graag als in Nederland, maar als Parijs straks alle taxi’s verbiedt die niet elektrisch zijn, zullen veel chauffeurs in Nederland komen shoppen voor een gebruikte EV. Met een open Europese markt kun je de auto’s niet in Nederland houden. En zelfs als je die subsidie een ‘voorlopige’ status geeft, zullen veel gebruikte stekkerauto’s over de grens verdwijnen zodra ze ook maar een beetje betaalbaar worden. Hoe vaak zie je nog een Opel Ampera plug-in rijden? Er zijn er toch echt 5.000 verkocht in Nederland, maar die zijn ook bijna allemaal verdwenen. Je sponsort in feite het buitenland als je EV’s hier geforceerd de markt op duwt.

Dan is er (nog los van praktische zaken als de maximale productiecapaciteit van autofabrikanten) een meer filosofisch probleem, iets wat ook Wiebes zelf in de Kamer een keer heeft aangehaald. Je kunt niet de vervuiler laten betalen en bovendien willen dat hij niet meer vervuilt. Dan is er namelijk niemand meer om te betalen. Het is of het één, of het ander. Als je alle EV-subsidie laat betalen door benzine- en dieselrijders en heel veel mensen stappen over: wie gaat er dan al dat geld opbrengen? Los van een tiental Ferrari-kopers met geld in overvloed is het de berijder van een veertien jaar oude Toyota Yaris of Renault Twingo met nauwelijks spaargeld die het langst door zal rijden omdat hij de middelen niet heeft om een elektrische auto te kopen. Ook niet als ze straks voor ‘maar’ 8.000 euro verkrijgbaar zijn als occasion. Je kunt niet die mensen alle kosten laten dragen.

Wiebes weet dit. Het is een slimme man, die meer dan enig ander bewindsvoerder kritiek heeft geuit op oversubsidiëring. Hij gaat echter niet in zijn eentje over de invoering van het klimaatakkoord. In de lente horen we pas welke aanbevelingen het kabinet gaat overnemen. Benieuwd of het de lessen uit het verleden meeneemt in de overweging.

Deze column stond eerder in AutoWeek nummer 3