Dé GTI van de jaren 70 treft dé GTI van de jaren 80: Golf GTI vs. 205 GTI 

Het is dit jaar 50 jaar geleden dat de Volkswagen Golf GTI op de markt kwam en het toeval wil dat een van de eerste exemplaren in Nederlands bezit is. De eigenaar is Mark Wegh, directeur van Porsche Centrum Gelderland. Hij verzamelt niet alleen steigerende paarden uit Stuttgart maar ook alle bijzondere modellen die ooit in Wolfsburg (Volkswagen) of Ingolstadt (Audi) zijn geproduceerd.

De GTI is de eerste die op Nederlands kenteken is gezet en we schrijven 3 september 1976. De 13-NF-44 heeft een ruige opvoeding gehad, zo blijkt als we samen met Wegh de documentatie doornemen van de auto die hij sinds 1994 in bezit heeft. Als importeursdemo wordt er al een bovengemiddeld grote aanslag op je uithoudingsvermogen gedaan, laat staan als diezelfde importeur (Pon) besluit om je een rolkooi aan te meten zodat je dienst kunt doen als gastauto in de Golf GTI Cup. Het deed de arme GTI geen goed (Wegh: “Er werd heel veel kapot gereden.”) en het kostte vader Wegh dan ook bloed, zweet en tranen om de Golf weer in oude luister te herstellen.

Hetgeen uitstekend is gelukt; wat staat hij er schitterend bij. Alsof het weer september 1976 is. Of oktober 1984, in het geval van de Peugeot 205 GTI uit de collectie van Henk Visscher van Peugeot Visscher Culemborg. Ook deze staat erbij om door een ringetje te halen, al moet hij het stellen zonder origineel Nederlands kenteken. Visscher importeerde de GTI in december 2012 vanuit Tours in Frankrijk, waar de familie van de overleden (eerste) eigenaar de auto van de hand deed. Het levert ons een geweldig zilvergrijs duo met sportief rode accenten op. We kennen ze als dé GTI van de jaren 70 en dé GTI van de jaren 80. 

Bruter en venijniger

Stap in de degelijk Duits ruikende Golf, start hem en je voelt dat de 1.6 meer dan genoeg ruimte heeft om te zwemmen. Het klinkt wat hol, ingeblikt en een tikkeltje rauw daar onder die vierkante kap. Nadere inspectie leert dat er inderdaad genoeg ruimte is rondom het blok dat ook in de sportieve Audi 80 GTE lag. Wie vaker in een oudere Volkswagen heeft gezeten, herkent de typische klank van de motor. Een vermogen van 110 pk in een auto van dit formaat en gewicht was midden jaren 70 ongekend, evenals de bijbehorende prestaties. Het duurde dan ook niet lang voordat het nieuwe soort een naam kreeg: hot hatchback, oftewel een compacte auto met een heetgebakerd karakter. Om dat te ontdekken, moet je de Golf leren kennen, want het is geen auto die je direct aanspoort om te gaan jagen. Maar zodra de naald van de toerenteller de 4.000 is gepasseerd, toont de GTI zijn ware aard. De zestienhonderd klinkt dan plotseling bruter en venijniger, hij hangt feller aan het gas en ‘hijgt’ mooi tijdens het korte moment van gas loslaten en overschakelen, iets wat je bij uiterlijk 6.500 tpm moet doen. De vierbak, met boven op de pook uiteraard de welbekende golfbal, laat zich boterzacht bedienen.

Hakerige bak in de Peugeot

Een enorm verschil met de hakerige vijfbak van Peugeot. Links in het rudimentaire instrumentarium zien we de toeren gestaag klimmen, rechts volgt de snelheidsmeter. Een 0-100-sprint in iets meer dan 9 seconden en een top van 180; de moderne hot hatch zou zich rot schamen maar die anno 1976 waren het cijfers waarmee je sportwagens kon bijbenen en waarmee je de bink van de straat was. Door de ‘authentieke’ geluidsbeleving geloof je dat nog steeds – snelheid is immers vaak relatief. Het onderstel is ongecompliceerd hard, de besturing naar jaren 70-maatstaven behoorlijk direct en de GTI maakt zo direct duidelijk in wat voor soort auto je zojuist bent gestapt. Omdat we andermans bezit met respect behandelen, zeker als het bezit op leeftijd is, hebben we de Golf niet op volle snelheid door de bocht gejaagd. Je merkt wel dat de kleine, smalle Continentals moeite hebben met de grip zodra het wat sneller gaat en dat de voorwielen hun weg naar de buitenkant van de bocht zoeken. Hoe de GTI zich houdt wanneer hij in volle vaart over Zandvoort wordt gejaagd, daarvoor moeten we Gijs van Lennep eens aan zijn jas trekken. De racelegende fungeerde destijds immers als ‘competition manager’ van de Golf GTI Cup.                       

Met je ogen dicht herken je Peugeot-geluid

Een Peugeot herken je met je ogen dicht. Tenminste, als het er eentje is met dat typische metalige, licht ratelende geluid zoals van de XU5J-motor. Het was de motor die acht jaar na de introductie van de Golf GTI werd gebruikt voor het Franse antwoord op de succesvolle Duitser. Een motor die opmerkelijk genoeg minder vermogen (105 pk) en koppel (132 Nm) leverde dan de Golf. Peugeot maakte dat twee jaar later goed met de 130 pk sterke 205 1.9 GTI. Maar omdat de 205 nauwelijks meer weegt dan de Golf, liggen de prestaties op nagenoeg hetzelfde niveau. En denk maar niet dat de 1.6 een mak schaap is omdat het grote publiek alleen zijn heftigere 1.9-broer kent. De 1.6 GTI wordt geroemd om zijn scherpere gasrespons in vergelijking met de 1.9 GTI. Die heeft dezelfde motor, maar met een langere slag. Of de 1.6 inderdaad fanatieker aan het gas hangt, valt lastig te zeggen; dan moet je ze echt bij elkaar hebben. Wat we wel over de 1.6 kunnen zeggen, is dat het een pittig, sportief klinkend blok is, dat inderdaad zeer alert reageert op het gaspedaal.

Rumoerig zo'n GTI: 4.000 toeren bij 120 km/h

Rumoerig is hij ook, bij 120 km/h draait hij ruim 4.000 toeren en dat is op de snelweg soms best vermoeiend. Daar moet je ook eigenlijk helemaal niet zijn met een GTI als deze. Slingerende binnendoorweggetjes, dat is het terrein van een GTI. In vergelijking met de Golf klimt de 205 iets minder gretig in de toeren en hij heeft het richting rode gebied niet zo naar zijn zin als zijn Duitse soortgenoot. Ook lager in de toeren kan de Peugeot prima uit de voeten. Zoals eerder al aangestipt: schakelen is geen hobby van de 205. De als ‘roerbak’ bekend staande transmissie voelt weinig solide aan, schakelt hakerig en als bestuurder is het vooral een uitdaging om het tweede verzet netjes (of überhaupt) in te leggen. Een ervaren Peugeot-verkoper weet ons bij terugkomst in Culemborg te melden dat de achteruit niet gesynchroniseerd is en dat je hem zonder koppeling kunt inschakelen door eerst de 4 in te leggen en daarna de achteruit.

Volkswagen Golf

Peugeot 205

Generatiekloof: Franse GTI comfortabeler dan de Golf GTI

Sterkere punten van de 205 zijn het onderstel en de wegligging. Hier merk je de generatiekloof tussen de twee modellen goed; vering en demping zijn subtieler afgestemd waardoor de Franse GTI comfortabeler is dan de Golf, zonder aan sportiviteit in te boeten. De besturing werkt directer, er zit weinig rol in de koets en de voorkant heeft veel meer grip, mede dankzij de grotere en bredere banden. Dit laatste resulteert in een lichtere en ‘lossere’ achterkant, waaraan we in een onbewaakt ogenblik even worden herinnerd. In de tijd dat we op de redactie een 1.9 GTI hadden als occasion-duurtester hebben we de heftigere varianten van deze vorm van overstuur meegemaakt en begrijpen we waarom menig 205 GTI zijn Waterloo in een greppel of tegen een vangrails heeft gevonden …

Prestaties GTI aan elkaar gewaagd

Qua prestaties doen de Golf GTI en 205 GTI weinig voor elkaar onder. Kijken we naar het onderstel en de bijbehorende rijeigenschappen, zijn de verschillen groter. Op het gebied van ‘Noise, Vibration and Harshness’ (kortweg NVH, een automobiele term voor het lastig meetbare gevoel van welbehagen en comfort aan boord van een auto) is de generatiekloof het beste merkbaar. De 205 doet feitelijk hetzelfde als de Golf, maar dan op een subtielere, beter uitgebalanceerde manier. Hij is zeer sportief maar voegt daar precies de juiste dosis comfort aan toe. Dat maakt het een volwassener auto, zonder daarbij aan puurheid in te boeten.

Golf zelfs als GTI niet sfeervol aan boord

Ook binnenin zie je de ontwikkelingen die destijds in de auto-industrie gaande waren. Volkswagens staan niet bekend om hun uitbundige uitrustingsniveau of gezellige ambiance aan boord, en de Golf heeft (zelfs als GTI) weinig gedaan om dit imago te ontkrachten. Het is een eenvoudige, zakelijke bedoening aan boord, waarbij het golfballetje, de ruitjesbekleding en een extra setje metertjes achter de pook nog wat sjeu opleveren. Knus is anders. Maar aan de andere kant: het is juist wat een Golf een Golf maakt en daarom zouden we ook helemaal niets anders willen.

Rood tapijt in de 205 GTI

Wie meer huiskamergevoel wenst, stapt in een 205 GTI. Die heeft rood tapijt op de vloer, zachte sportstoelen met een fraaie kleurstelling, verschillende soorten en kleuren kunststof op het dashboard en portieren die zijn bekleed met vinyl, stof en een gezellig rood biesje. Waar je in een Golf de ramen naar beneden moet slingeren, geschiedt dat in een 205 automatisch. En wat dacht je van centrale portiervergrendeling, van binnenuit verstelbare buitenspiegels, een afsluitbaar dashboardkastje, digitaal klokje, oliedrukmeter, leeslampje en een Kenwood radio/cassettespeler in een slede? Leve de vooruitgang. De grote gemene deler van de Golf GTI en de 205 GTI is hun pure, onbezoedelde karakter en het daaruit voortvloeiende rijplezier. Jongens zijn het, aardige jongens die destijds de hele wereld aan hun voeten hadden. Niet wetende dat je 40, 50 jaar later minimaal 300 pk en een vat vol elektronische hulpmiddelen nodig zou hebben om een beetje mee te komen. Waarmee we niet willen zeggen dat een moderne hot hatchback niet leuk meer is. Maar vroeger waren ze leuker.             

Geschiedenis Volkswagen Golf GTI

Een jaar na de introductie van de ‘gewone’ Golf toont Volkswagen in maart 1975 op de IAA in Frankfurt de Golf GTI aan het grote publiek. In 1976 volgt de marktintroductie. Hoewel de letters GTI, kort voor ‘Gran Turismo Iniezione’,  al in 1960 werden gebruikt door Maserati op de 3500 GTI, is Volkswagen de eerste fabrikant die ze op een model voor de massa plakt. Met een klassieke GT heeft een Golf niets te maken, het gaat om de I van ‘injectie’ die voor het magische randje zorgt in een tijd dat de meeste auto’s nog met carburateurs rondrijden. In het geval van de Golf GTI wordt de ‘I’ verzorgd door een K-Jetronic technologie van Bosch. Een compacte, lichte hatchback met een motor van meer dan 100 pk die in krap 9 seconden naar de 100 snelde en een top haalde van ruim 180 km/h, dat was nog niet eerder vertoond. Overigens toonden Opel en Ford op dezelfde IAA soortgelijke modellen met respectievelijk de Kadett GT/E (105 pk) en de Escort 2000 110 pk). We mogen de Golf 1 GTI gerust bestempelen als de eerste ‘hot hatchback’. De eerste Golf GTI werd in 1984 afgelost door de Golf II GTI, die dezelfde 1.8-viercilinder van 112 pk kreeg aangemeten als de (inmiddels gefacelifte) Golf 1 GTI in het laatste jaar van zijn productie. Het totaal aantal geproduceerde Golf 1 GTI’s bedraagt 462.000. 

Geschiedenis Peugeot 205 1.6 GTI

Waar de Golf GTI op bescheiden schaal meedoet aan rally’s en nationale merkenraces om het sportieve karakter van de auto te onderstrepen, pakt Peugeot de autosport – of eigenlijk: rallysport - op grotere schaal aan. De meeste aandacht trekt de 205 in de rally Parijs-Dakar, waar Ari Vatanen (1987) en Juha Kankkunen (1988) met de extreme 205 T16 (waarvan ook een straatlegale homologatieversie wordt gebouwd) de zege pakken. De normale 205 en de 200 pk sterke Turbo 16 worden in 1983 gepresenteerd, de GTI volgt in 1984. Eerst als 1.6 met 105 pk, in 1986 krijgt hij er 10 pk bij en komt ook de 1.9 met 130 pk op de markt. Deze heeft een halfleren interieur, aangepaste ophanging en schijfremmen rondom in plaats van alleen op de voorwielen. Het is in die tijd de heftigste compacte GTI die je kunt kopen, samen met de Renault 5 GT Turbo. De productie van de 205 1.6 GTI stopt in 1992, de 1.9 (inmiddels met katalysator, waardoor het vermogen terugloopt naar 122 pk) houdt het vol tot 1994. Peugeot blijft de gewone 205 nog bouwen tot en met 1998. In totaal zijn er bijna 333.000 205 GTI’s gebouwd. Van de T16, het homologatiemodel voor de rallyauto’s, slechts 241. 

Foto's Lucas Verbeke

Deze test is eerder gepubliceerd in AutoWeek Classics, in 2016, toen de Golf GTI 40 jaar bestond. Het kan zijn dat je de video ook al eens gezien hebt die we toen maakten.