Verkeersruzies lijken steeds vaker voor te komen en grimmiger te worden. Ze eindigen ook allang niet meer altijd met getoeter, geschreeuw of een trap tegen een portier. Soms volgt er fors geweld. En dan verandert een paar seconden irritatie op de weg ineens in een strafzaak, met een veroordeling voor zware mishandeling, een strafblad en een forse schadeclaim als gevolg.
Op de snelweg loopt het volledig uit de hand. De bestuurder van een Volkswagen en van een witte bestelbus krijgen ruzie. Volgens getuigen wordt er over en weer gebakkeleid, bijna tegen elkaar aangereden en afgesneden. Het gaat er gevaarlijk aan toe. Vanuit de Volkswagen steken de bestuurder en de passagier een middelvinger op en gebaren ze dat de ander moet stoppen. De passagier zwaait zelfs met een bokshandschoen.
Kort daarop verlaat de Volkswagen de snelweg. De bestuurder van de bestelbus rijdt erachteraan. Dit doet hij omdat er schade is ontstaan en hij met de bestuurder van de andere auto een schadeformulier wil invullen. Wanneer de Volkswagen voor een rood verkeerslicht stilstaat, haalt de bestuurder van de bestelbus de auto links via de berm in en zet zijn bus er schuin voor. Daarna stapt hij uit. Ook de twee inzittenden van de Volkswagen stappen uit. De bestuurder van het busje houdt zijn handen afwerend voor zich en roept nog: “Stop!” Maar de bestuurder van de Volkswagen begint meteen te slaan. Enkele klappen tegen het hoofd zijn genoeg: de bestuurder van het busje raakt knock-out.
De gevolgen zijn ernstig. De bestuurder van de bestelbus is bijna een kwartier buiten bewustzijn, wordt naar het ziekenhuis gebracht en blijkt ernstig hersenletsel te hebben. De gevolgen zijn blijvend.
Foto ANP, onder: bij een verkeersruzie op de Werengouw in Amsterdam-Noord zijn twee gewonden gevallen. De twee werden neergestoken. Volgens omstanders waren er inzittenden van twee auto's bij de verkeersruzie betrokken. Een van de bestuurders zou de andere auto moedwillig de berm in gereden hebben. Daarna stapten de inzittenden uit en is er gestoken.
Doodslag of zware mishandeling
Daarna volgt een strafzaak tegen de bestuurder van de Volkswagen. Het Openbaar Ministerie (OM) vindt niet dat er sprake is van zware mishandeling, maar van een zwaarder misdrijf: poging tot doodslag. Volgens het OM is de kans op een dodelijke afloop groot wanneer je iemand hard tegen het hoofd slaat. De bestuurder van de Volkswagen beroept zich op zelfverdediging. Volgens hem is hij zelf aangereden, reed het slachtoffer agressief, remde hij plotseling en werd hij uiteindelijk klemgereden. Hij zegt dat hij niet wist wat de ander van plan was en daarom uit zelfverdediging handelde.
De rechtbank gaat daar niet in mee. Die wijst het beroep op noodweer of zelfverdediging af. Wat de bestuurder van de Volkswagen deed, was volgens de rechtbank geen verdediging, maar een aanval. Hieruit blijkt dat wie als eerste uithaalt, zich niet snel kan verschuilen achter het argument dat hij bang was en sloeg om zich te verdedigen. Daarnaast oordeelt de rechtbank dat er sprake is van zware mishandeling en niet van poging tot doodslag. Er is volgens de rechtbank onvoldoende bewijs dat de bestuurder van de Volkswagen het slachtoffer wilde doden. Hij krijgt een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van zes maanden opgelegd. De tijd die hij al in voorlopige hechtenis heeft doorgebracht, gaat nog daarvan af.
Daarmee is de zaak niet voorbij. De bestuurder van de Volkswagen gaat in hoger beroep. Het gerechtshof Amsterdam bekijkt de zaak opnieuw en bevestigt de veroordeling door de rechtbank voor zware mishandeling. Wel legt het hof een zwaardere straf op: twaalf maanden gevangenisstraf, waarvan vier maanden voorwaardelijk, plus een meldplicht bij de reclassering.
Schade loopt mee in de strafzaak
Opvallend is dat in deze strafzaak ook de schade van het slachtoffer meteen wordt behandeld. Dat gebeurt via de procedure van een benadeelde partij. Het voordeel hiervan is dat hij niet apart naar de civiele rechter moet gaan, maar zijn schadeclaim kan indienen in het strafproces. Het gerechtshof kent dan ook een forse schadevergoeding toe, te betalen door de bestuurder van de Volkswagen. Het gaat om materiële schade, zoals kosten voor hulpmiddelen en verlies aan inkomen, maar ook om smartengeld wegens pijn en verdriet vanwege de blijvende gevolgen. De rechter bepaalt daarnaast dat de dader het toegekende bedrag niet rechtstreeks aan het slachtoffer, maar aan de overheid moet betalen. Het CJIB int dan het geld en zorgt voor doorbetaling. De overheid neemt de schuld dus niet over, maar wel de inning. Als er niet betaald wordt, kan de dader te maken krijgen met een deurwaarder, beslag en uiteindelijk zelfs gijzeling. De betalingsverplichting in geval van gijzeling verdwijnt daarmee niet.
De boodschap van deze zaak is helder. Wie uitstapt na een verkeersruzie en geweld gebruikt, belandt niet meer in een gewone verkeerszaak, maar in het strafrecht. Daarvan kunnen de gevolgen groot zijn: een gevangenisstraf, een strafblad en een forse schadevergoeding.
Wat kun je doen?
Je maakt een foutje in het verkeer. Vervelend, maar dat kan gebeuren. Een andere weggebruiker wordt boos, gaat bumperkleven, gebaren maken of zelfs achter je aan rijden. Dan is het belangrijkste: niet terugschelden, niet uitdagen en vooral niet uitstappen. Juist dat laat een situatie vaak verder escaleren.
Probeer de ander geen lesje te leren, maar haal de spanning uit de situatie. Laat iemand passeren als dat veilig kan, maak geen provocerende gebaren en ga niet abrupt remmen of blokkeren. Bied ruimte in plaats van strijd. Wordt het grimmiger, rijd dan naar een veilige en drukke plek, zoals een tankstation of parkeerplaats waar andere mensen zijn. Ga niet naar huis en stop liever ook niet op een afgelegen plek. Blijf in de auto en doe de deuren op slot als de situatie dreigend voelt.
Is er direct gevaar, bijvoorbeeld bij klemrijden, achtervolgen, bedreiging, vernieling of als iemand agressief uitstapt, bel dan meteen 112. Wacht daar niet mee tot het echt misgaat. De meldkamer bepaalt zelf wel of er actie moet worden ondernomen. Probeer tijdens het bellen door te geven waar je bent, in welke richting je rijdt en, als dat veilig kan, welk type auto of kenteken de ander heeft.
De kern is simpel: ga niet de strijd aan, maar probeer eruit te komen. Bij verkeersagressie gaat het niet om je gelijk halen, maar om veilig thuiskomen.
Verkeersagressie in (oude) cijfers
Recente landelijke cijfers over verkeersagressie zijn lastig te vinden. Het Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV), wijst erop dat er geen officiële registratie bestaat van de frequentie van verkeersagressie. Toch is de tendens herkenbaar. Uit de CBS Veiligheidsmonitor blijkt dat in 2019 29,3 procent van de ondervraagden aangeeft dat agressief verkeersgedrag voorkomt in de eigen buurt. 6,3 procent daarvan ervaart hier veel overlast van.
Ook andere onderzoeken wijzen in dezelfde richting. Volgens een online enquête van EenVandaag Opiniepanel zegt één op de acht automobilisten in 2019 weleens betrokken te zijn geweest bij een verkeersruzie. In ruim de helft van die gevallen leidt dat volgens de respondenten tot een gevaarlijke situatie op de weg, bijvoorbeeld abrupt remmen, dat iemand je van de weg probeert te drukken of zelfs vechten op straat. Onder fietsers zegt 27 procent weleens betrokken te zijn geweest bij een verkeersruzie.
Daarnaast ontvangt de politie vaker meldingen van verkeersruzies. Tussen 2013 en 2018 verdubbelt het aantal gemelde verkeersruzies in Nederland van 3.140 naar 6.340. In 2018 krijgen politiemensen bovendien 824 keer te maken met geweld in het verkeer, ongeveer 300 keer zo veel als in 2017.
De cijfers zijn niet nieuw, dus met harde conclusies moet je voorzichtig zijn. Maar de trend is duidelijk: verkeersagressie is een herkenbaar maatschappelijk probleem.
