Per Mazda CX-5 over het Baikalmeer

'We zijn hier aan de oever' en 'Avond in Siberië en nergens is een leeuw': het is of twee klassiekers van Drs. P., Veerpont en Dodenrit, vandaag samenkomen. Het Bailkalmeer in het oosten van Siberië lijkt een onneembare hindernis, maar wij moeten naar de overkant. We zijn in Listvyanka, een kilometer of vijftig ten zuidoosten van Irkoetsk. Desolate plaatsen, gesticht door ex-gevangenen van de goelags, die na tientallen jaren detentie, dwangarbeid en erbarmelijke omstandigheden de kracht niet meer hadden terug te keren naar het westen van Rusland, waar ze woonden voordat ze werden verdacht van het erop na houden van een afwijkende politieke mening of het stelen van een brood.

We willen naar Baboesjkin, aan de overkant. Waarom? Gewoon, omdat het kan. Of beter: omdat het eigenlijk níét kan. Hoezo niet? Het is maar 75 kilometer en ja, we hebben een auto en er ligt ijs. Dik genoeg om een Friese Elfsteden-ijsmeester te doen stuiteren. Het is ongeveer een meter en dat zou in Ljouwert onvoorstelbaar veel zijn, maar alles is relatief. Anders dan in Friesland gaapt onder deze meter ijs meer dan 1.600 meter ijskoud water. Nee, hier staat geen nul te veel. Het Baikalmeer is ruim 1,6 kilometer diep, dat is drie Freedom Towers boven elkaar. Wie hier door het ijs zakt, komt pas weer boven water wanneer het Baikalmeer ophoudt te bestaan; het ligt er al 25 miljoen jaar..

Dat is een griezelig idee; vaak rijden we over een laagje sneeuw, maar op sommige punten zie je het ijs en dat is vaak zo donker dat het een wak lijkt. Inboorlingen hebben ons verzekerd dat het ijs deze tijd van het jaar zo'n tien ton kan dragen, maar hoe betrouwbaar die schatting is, valt nog te bezien. Enfin, mocht je er toch doorheen zakken en tot in de eeuwigheid naar de bodem verdwijnen, dan is het een geruststellende gedachte dat je in het zuiverste zoet water ter wereld ligt. Plankton en kleine visjes filteren het zo intensief, dat je 's zomers onder water zo'n veertig meter ver kunt zien.

We rijden, afhankelijk van de omstandigheden, tussen de 15 en 50 km/h. Ons vervoer: een Mazda CX-5, de 2,5-liter SkyActiv-benzinemotor met 194 pk, zestrapsautomaat en vierwielaandrijving. De configuratie zoals ze hem in Rusland graag zien. De enige aanpassing aan deze barre omstandigheden zijn de spijkerbanden.

En die komen van pas wanneer we na een half uurtje het slecht geheelde litteken van een scheur tegenkomen. Twee helften zijn over elkaar heen geschoven en daarna weer aan elkaar vastgevroren. Een ijswand van op sommige stukken twee meter hoog verspert ons de weg, maar toch moeten we er voorbij zien te komen. We laten het gas los en het gekrijs van de spikes die wanhopig grip zoeken op het ijs overstemt alles.

Wanneer de auto is uitgerold, stappen we uit om de schier onneembare hindernis te bewonderen. Dat snijdt een harde piep door de stilte, gevolgd door wat statische ruis en de krakende stem van Ilja uit de portofoon: "Wij gaan op zoek naar een doorgang. Blijf daar, we zijn zo terug." Ilja werkt voor de Russische rampenbestrijdingsdienst en om rampen te bestrijden, moet hij er normaliter op toezien dat roekeloze waaghalzen de kans niet krijgen het Baikalmeer per auto over te steken. Voor ons maakt hij een uitzondering, op voorwaarde dat hij met zijn team in een drieassige vrachtwagen voor ons uit rijdt. "En geen veiligheidsgordels", drukt hij ons al voor vertrek op het hart. "Dan kun je in een noodgeval eerder de auto uit zijn."

Even later verschijnt Ilja's zeswieler van achter de ijswand. De Rus heeft een plek gevonden waar we langs kunnen. Met een beetje hulp weliswaar, hij en zijn collega Oleg hebben een paar rijplanken over een laag stukje ijswand gelegd, zodat we even later klaar zijn voor het laatste deel van de overtocht.

Zo lang je niet door het ijs zakt, valt het gevaar op het meer eigenlijk nog mee. Gisteren reden we een eind door de bossen aan de noordoever. Ahoewel, 'bossen': de eindeloze zee berkenbomen in deze verlaten uithoek van de wereld heeft weinig van doen met de bossen waar wij in Nederland op zondag de hond uitlaten. De schemering valt vroeg in en dan heb je weinig verbeeldingskracht nodig om je de angst in het lied van Drs. P. voor te stellen. Behalve wolven 'wier eetlust uit de ogen straalt' leven hier ook bruine beren met een gezonde trek. En dat in een streek waar je niet al te kieskeurig kunt zijn over wat de pot schaft..

Ineens wordt onze weg geblokkeerd door een - wie kent hem niet? - UAZ-452, tot zijn assen in de sneeuw weggezakt. Hij kan niet meer voor- of achteruit, de lier op de neus ziet eruit of hij sinds de Oktoberrevolutie niets meer heeft gelierd. Bovendien hangt hij er bij gebrek aan boom sowieso hulpeloos bij. De drie inzittenden lijken zich ondertussen weinig zorgen te maken over lokale carnivoren of het risico nog voor de volgende dageraad ijsmummie te zijn. Lachend roken ze een sigaretje, geduldig wachtend op een wonder.

Vandaag zijn wij dat wonder. In dit soort onherbergzame gebieden help je elkaar en onze extra handkracht is net genoeg om het gammele, roestige busje weer los te krijgen. Eén van de mannen biedt ons als dank een sigaret aan, maar de scheve, geel-bruine grafzerkjes die hij daarbij bloot lacht, zouden zelfs de meest verstokte roker doen bedanken voor deze plaatselijke tabakslekkernij.

Terug naar het meer. Zodra je angst voor wakken heeft plaatsgemaakt voor vertrouwen in het Siberische ijs begint het echt leuk te worden. Bij gebrek aan ander verkeer (afgezien van Ilja's truck, een sneeuwscooter en een hovercraft die ons begeleiden) is het ergste wat je kan overkomen dat je in een oncontroleerbare slip raakt; hoe leuk is dat? Toch waarschuwt Ilja ons om bedachtzaam te blijven op onder sneeuw verborgen ijsblokken.

Even later staan we stil, maar blaast de wind een laag poedersneeuw om ons heen, waardoor de optische illusie wordt gewekt dat we onbestuurbaar wegglijden: een griezelig effect. Maar dan zien we in de verte de eerste rookpluimen en kort daarop de schoorstenen en huizen waar ze vandaan komen; dat moet Baboesjkin zijn. We komen dichterbij en zien een goederentrein die vanuit Moskou over de beroemde Transsiberische spoorlijn naar het noordoosten rijdt. En dan te bedenken dat hij in dit godverlaten oord pas halverwege zijn reis naar Vladiwostok is.

Onze reis is echter sneller voltooid. Terwijl de trein aan de witte horizon verdwijnt, nemen wij een aanloopje. ESP uit, handen ferm aan het stuur en dankzij het juiste tempo en een beetje geluk staan we even later op de zuidoever van het Baikalmeer. Een ongelooflijke ervaring rijker. Het mooie: anders dan Drs. P. hebben wij niemand aan de wolven hoeven te offeren. En de archeologen die over 25 miljoen jaar de bodem van het opgedroogde Baikalmeer uitvlooien naar sporen van prehistorisch leven, zullen daar in elk geval geen donkerrode Mazda CX-5 tussen aantreffen.