Zo gebruiks(on)vriendelijk is de bediening van auto's

Voor deze test hebben we vier auto’s van verschillende merkenconglomeraten gekozen. Zes proefpersonen, waarvan twee professionals en vier consumenten uit het AvroTros Radar-panel, krijgen drie opdrachten, die ze al rijdend moeten uitvoeren. Om de verkeersveiligheid niet te schaden, doen we dit op een afgesloten circuit. Let wel: dit experiment is bedoeld om een algemeen beeld te geven van deze problematiek. Het is beslist geen vergelijkende test, daarvoor is de N van drie opdrachten veel te klein. Dat we toch voor vier verschillende merken hebben gekozen, is om duidelijk te maken dat de problemen waar we tegenaan lopen, niet aan een bepaald merk te wijten zijn. Het toenemende bedieningsongemak is een branchebreed verschijnsel, zo geloven wij. Een tweede belangrijke nuance is het gegeven dat alle proefpersonen koud in de auto’s stappen. Wie zijn auto dagelijks rijdt, zal veel minder moeite hebben met de functies die hij dagelijks gebruikt.

Niet pesten

Natuurlijk maken fabrikanten het niet moeilijk met als doel ons te pesten. Het is nu eenmaal zo dat we de laatste jaren steeds meer van onze auto’s verwachten en die functies verdringen elkaar in de bediening. Vergelijk het met een telefoon: ooit had die een draaischijf en één knopje en daarmee belde je de hele wereld. Nu moet hij kunnen navigeren, mailen, muziek spelen, filmpjes vertonen, bankieren en zelfs je gitaar stemmen: dat kan niet met een draaischijf, een gigantische menustructuur is daarom onvermijdelijk. Precies daar loopt de automobielindustrie ook tegenaan. Dan neemt niet weg dat de keuze van wat je ver weg stopt, soms wat merkwaardig is. Dat je even moet zoeken om de kleur van de sfeerverlichting aan te passen, soit. Maar zoiets als de temperatuur instellen zou je blindelings moeten kunnen vinden, zoals dat vroeger altijd was. En in veel auto’s gelukkig nog steeds. Maar er is nog een reden om het aantal fysieke knoppen terug te dringen. Een paar regels aan de software toevoegen is veel goedkoper dan een echte knop ontwerpen en produceren. Fabrikanten zeggen dat ze je dashboard lekker opgeruimd maken, maar ze besparen vooral geld. Toch zit hier ook een positief aspect aan: als het niet lekker blijkt te werken, kan het worden aangepast met een software-update. Dat kan met fysieke knoppen dan weer niet.

Lekker divers

Als proefpersonen kozen we drie mensen die beroepsmatig met auto’s te maken hebben en drie vanuit heel andere takken van sport. Verder maakten we de groep zowel op leeftijd als geslacht lekker divers. Joep Schuurman behoeft in AutoWeek uiteraard geen introductie. Martijn Kuipers zal voor menigeen evenmin een onbekend gezicht zijn. Hij is naast eigenaar van een transportbedrijf influencer en heeft een veelbekeken YouTube-kanaal. Als hij niet op de truck zit, rijdt hij een BMW 328i of een Volkswagen Caddy. Rianne Bergman is coureur, reed onder meer in de Polo GTI Cup en is nu bezig met haar vriend een klasse op te zetten, de PTC Cup. Op de openbare weg rijdt ze BMW X5. De overige drie komen uit het AvroTros Radar testpanel. Ria van der Mark is gepensioneerd huisarts en rijdt Hyundai Kona, My Broers is een gamedeveloper met een Ford Focus ST EcoBoost voor de deur en Klaas Vreeken heeft een Peugeot e-2008. Voordat hij van zijn pensioen ging genieten, had hij een organisatieadviesbureau.

Klappertanden

Het is en welhaast arctische ochtend op het Midland Circuit in Lelystad. De paar gebouwen en schraal struikgewas zijn geen partij voor de ijzige wind, waardoor het aanvoelt of dit nog steeds Zuiderzee is. Onze proefpersonen staan te klappertanden. De eerste opdracht ligt dan ook voor de hand: zet te verwarming hoger en zet de aanjager op de hoofste stand. Aan Rianne Bergman de eer om het spits af te bijten. Rianne is coureur en rijdt buiten het circuit BMW X5. In de Mazda 6e heeft ze het vuur snel opgestookt. “De temperatuurregeling zit onder een mooie sneltoets.” Ook de blower op standje storm zetten heeft ze snel voor elkaar. “Toch was ik wel even afgeleid”, relativeert ze haar succes. Joep Schuurman heeft de temperatuurregeling en de blower van de Mazda zo gevonden. Maar niet snel genoeg naar zijn eigen mening en de Mazda valt hem daarin bij: ‘Uw gezicht dwaalt af’, galmt het door de auto.

Slim rijden

Bij de radio is het een heel ander verhaal. Het is niet de bestuurder die de elektronica niet kan bijbenen, maar andersom. De bediening van de radio is kraakhelder, maar omdat hij, nadat de gekozen zender is aangeklikt, zomaar tien seconden nodig heeft om het geluid door de cabine te laten schallen, ga je denken dat je iets verkeerds hebt gedaan en heb je al weer weggeswiped. Om de veiligheidssystemen uit te schakelen, moet je naar het submenu ‘slim rijden’. Dat heeft Joep redelijk snel door, maar niet naar zijn eigen zin: “Als hier een moeder met kinderwagen over was gestoken, had ik ze geraakt.”

Ook proefpersoon Martijn Kuipers zal voor menigeen een bekend gezicht zijn, want naast vrachtwagenchauffeur is hij ook influencer en heeft hij een veelbekeken YouTube-kanaal. Wanneer hij niet op de truck zit, rijdt hij in zijn VW Caddy of BMW 328i. Hoewel hij de meeste opdrachten in de Mazda prima doorloopt, heeft hij toch moeite met de auto, maar dat zit hem vooral in het ontbreken van de startknop. Dan staat hem nog wat te wachten in de Tesla. In de Opel Frontera is hij dan ook vooral blij met de conventionele contactsleutel, die na omdraaien een hoorbare motor aanslingert. Maar wanneer hij opdracht krijgt ISA uit te schakelen, reageert hij verbaasd: “Ik weet niet eens wat dat is.” We leggen hem uit dat ISA voor intelligent speed assistant staat. “Aha, dát. Het heet ook overal anders. Wat onhandig, dan zit je naar iets te zoeken waarvan je niet eens weet hoe dit merk het noemt.” Maar ook met de juiste benaming zit het niet mee. Eenmaal op de fysieke knopjes gewezen, slaat hij om: “Als je het eenmaal weet, is dat juist handig.”

Verkeerschaos

De manier waarop het gebruiksgemak van een HMI wordt ervaren, is erg persoonlijk, zo blijkt. Klaas Vreeken, gepensioneerd organisatieadviseur in bezit van een Peugeot e-2008, vindt de Mazda duidelijk het meest praktisch en overzichtelijk. Eveneens gepensioneerd huisarts Ria van der Mark, die Hyundai Kona rijdt, denkt daar heel anders over. Nog voordat ze een meter heeft gereden, heeft ze al ruzie met de auto. “Waar hebben ze de spiegelverstelling verstopt? Dit is toch niet te geloven? Waardeloos. Even wilt verstellen  om bij inparkeren de stoeprand in de gaten te houden, gaat niet.” De temperatuurverstelling gaat haar gelukkig een stuk beter af. De rest van de opdrachten ervaart ze als nogal zoeken, maar het lukt uiteindelijk allemaal wel. Dat ze veel van de weg is afgeleid, laat de Mazda veelvuldig weten.

Dan My Broers, van een veel jongere generatie. Ze is game-developer en rijdt een Ford Focus ST. Vanaf de eerste meters in de Mazda is ze opgetogen. “Smooth! Heerlijk relaxte geen stress-auto dit.” Toch vermindert haar enthousiasme wanneer ze met het systeem aan de bak moet. “Het is vaak echt lastig mikken. Als je zo’n enorme tablet in de auto monteert, maak de knoppen dan groter.” Ze probeert het met stembediening, maar de Mazda begrijpt haar niet. Opmerkelijk, omdat haar commando’s wel keurig uitgeschreven linksonder in het scherm verschijnen.

Radio Lelystad

In de Opel Frontera valt Joep meteen dat deze auto in vergelijking men tijdgenoten nog veel knoppen heeft. Toch moet hij even zoeken voordat hij de bediening van de airconditioning heeft gevonden. “Maar dat zal in de andere auto’s niet anders zijn”, relativeert hij. Meer moeite krijgt hij met de volgende opdracht, het uitschakelen van ISA. Hij scrolt alle menu’s steeds opnieuw door, maar dat sorteert geen effect. Of beter, niet het gewenste effect, want al gauw slingert de doorgaans strak rijdende Joep als een dronken draak over de baan. Wanneer Radar-verslaggever Floris de hoop dat het nog goed gaat komen definitief heeft verloren, geeft hij Joep een hint: “Het zit niet in de menu’s.” Dat helpt, Joep snoert ISA de mond en schakelt Lane Assist, dat er naast zit, meteen uit. De radio op een andere zender en harder zetten is daarentegen zo gepiept. Binnen enkele seconden schalt het onmiskenbare geluid van Radio Lelystad door de Opel; mooier wordt het niet.

Scheetzak

Martijn heeft vooral schik in de Tesla Model Y, al moeten we daarbij de kanttekening maken dat het niet alleen ligt aan het bedieningsgemak. De typische Tesla-gekkigheid kan hem wel bekoren. Hoe mooi is het op een koude dag al deze om een sfeervol knapperend haardvuurtje op het scherm te toveren? Het klapstuk is wat hem betreft de scheetzak-functie, waarbij per zitplaats nietsvermoedende passagiers in verschrikkelijke verlegenheid kunnen worden gebracht met een virtuele aanval van hevige flatulentie. Voor wie niet bekend is met Tesla’s: we verzinnen dit niet. Echt niet.

Perfectionisme

Ria vindt na de eerste paar minuten in de Volkswagen ID7 Tourer al dat het allemaal nogal zoeken is. Maar ze maakt het zichzelf ook wel extra moeilijk. Wellicht is het ‘t perfectionisme dat je van een arts mag verwachten wat maakt dat ze geen genoegen neemt met de gekozen temperatuur, maar ook nog zeker wil weten dat beide zones gesynct zijn. En zodra ze de volumeregeling heeft gevonden, wil ze ook weten waar de mute-functie zit. De Lane Assist vindt ze redelijk vlot. “En Isa was daarom een makkie, want ik zit al in het juiste menu.” Zelfkritiek gaat ze niet uit de weg: “Natuurlijk ga ik langzamer rijden, je wordt toch afgeleid.” Voor My begint de rit in de ID7 Tourer met een openbaring: “Wow, er zit een hologram in de voorruit. Wat vet!” Ze reed nooit eerder in een auto met head-up display, maar is meteen fan. Als game-developer kent ze het verschijnsel natuurlijk wel. “Het lijkt op de manier waarop informatie in games, over hoeveel wapens of levens je nog hebt, rond het hoofdscherm zijn gegroepeerd.” Ze doorloopt de opdrachten dan ook vlot en met succes.

Past in de tijdgeest

Concluderend geeft Rianne aan het als pittig te hebben ervaren: “Net als in de racerij moeten nevenhandelingen zo min mogelijk moeite kosten. Het leidt allemaal af en ik merkte dat ik tijdens de opdrachten onbewust de mijn snelheid liet dalen. Dat is normaal niets voor mij.” Klaas schat dat hij meer dan de helft van de ritten was afgeleid van de weg. “Dat kan gevaarlijke situaties opleveren. Hier op het circuit is het redelijk te doen, maar op de openbare weg zou ik voor vertrek eerst moeten kijken waar alles zit. De verschillen tussen de merken zijn te groot.”

Joep kijkt er wat positiever tegenaan: “Het past in de tijdgeest. Ik moet er ook even aan wennen, maar het is een niet te stoppen trend. En ik snap het geklaag ook niet helemaal. De auto is naast het huis de duurste aanschaf van de meeste mensen. Als die nou zo duur en belangrijk is, waarom je dan er niet even in verdiepen hoe hij werkt? Daarna weet je het voor altijd.” Martijn onderschrijft die stelling: “Hoe moeilijk is het nou om voor vertrek even alles in te stellen om er vervolgens vanaf te blijven?”

Al met al zijn de systemen Joep zeker niet tegengevallen. “Best oké eigenlijk, maar: tijdens het rijden moet je gewoon voor je kijken. Handen op het stuur, ogen op de weg. Gelukkig grijpen veel auto’s tegenwoordig zelf in als het mis dreigt te gaan. De afleiding met deze nieuwe bediening vind ik niet per se erger dan met conventionele knoppen.”

My vond het een leerzame dag, concludeert ze: “Ik zou het nu sneller snappen als ik in een andere auto stap, het zit allemaal wel vaak op ongeveer dezelfde plek. Maar, zelfs al staat het in het zicht, zonder fysieke knoppen moet je toch altijd even van de weg kijken.

Ria tenslotte: “Niet essentiële functies mogen best zijn weggestopt, maar laat de belangrijkste dingen fysiek blijven. Ik vind de nieuwe manier van bediening geen vooruitgang, maar al die nieuwe veiligheidssystemen zijn fantastisch. Dit was een eye-opener voor mij, hoe ingewikkeld het kan zijn. Leuk om te doen dit, maar ik zou het niet in het verkeer durven.”

Tenslotte dit nog

Al met al blijkt het een hele puzzel te zijn om je weg te vinden in een hedendaagse auto en ja, dat gaat ten koste van de aandacht op de weg. Maar deze test behoeft wel nuancering. Om te beginnen stapten onze zes proefpersonen koud in vier verschillende auto’s, zonder enige voorbereiding of kennis. Vergelijk het met een nieuwe televisie: daarmee ben je ook wel even bezig voordat je ’s avonds op de bank impulsief door de zenders zapt. Wie een van deze auto’s koopt, of het nou de Mazda 6e, de Volkswagen ID7 Tourer, de Opel Frontera, de Tesla Model Y of elk ander denkbaar model is, zal al na enkele dagen de meest primaire functies gemakkelijk weten te vinden.

Ten tweede verwachten wij vandaag de dag veel meer van onze auto dan we in het verleden deden. Of het nou gaat om navigatie, sfeerverlichting in talloze kleuren, interactie met je mobiele telefoon, multimedia: we zijn het allemaal als volkomen vanzelfsprekend gaan beschouwen. Om maar te zwijgen over allerlei massagestanden, stoelgeheugen en andere weelde in het duurdere segment. En niet te vergeten alle assistentiesystemen die bedoeld zijn om ons veiliger te laten rijden, maar soms het tegenovergestelde bereiken. Het beste voorbeeld daarvan is ISA, intelligent speed assistance, dat inmiddels verplicht in elke nieuwe auto zit. Het alarmpiepje gaat bij de minste of geringste snelheidsovertreding af, zelfs de braafste borst ontkomt er niet aan. En wat vooral tot ergernis leidt: het geeft vaak de verkeerde maximumsnelheid weer. Dat uitzetten is vaak een hele toer, met alle afleiding als gevolg. Steeds meer fabrikanten doen inmiddels hun best dat zo gemakkelijk mogelijk te maken, zoals we in deze test zagen in de Opel Frontera, die daar zelfs een aparte, fysieke knop voor heeft.

Verder bieden veel fabrikanten de mogelijkheid een aantal knoppen zelf toe te wijzen, waarmee je de functies die je zelf het vaakst gebruikt, sneller en dus veiliger toegankelijk te maken. Dat verhoogt het bedieningsgemak aanzienlijk ten opzichte van de situatie in onze test.   Hoewel de proefpersonen in de televisie-uitzending werd gevraagd per auto punten toe te kennen, hebben wij besloten dat niet in ons verhaal mee te nemen. Behalve bovengenoemde zaken zijn wij ook van mening dat zowel het aantal opdrachten als het aantal proefpersonen te klein zijn om hier een rangorde aan te koppelen. De reden dat wij meerdere auto’s van verschillende fabrikanten hebben ingezet, is dat we wilden aantonen dat de bedieningsproblematiek niet slechts een of enkele merken betreft, maar een branchebreed verschijnsel is. De grote diversiteit in de puntentoekenning van de deelnemers laat hooguit zien dat de mate van bedieningsgemak sterk afhankelijk is van persoonlijke perceptie.