Met deze eerste Delta met 4WD tegen de oer-Quattro beleven we het jaren 80-spektakel opnieuw

Geblaas, gefluit, gesis en de diepe roffel van een vijfcilinder. Vanuit het kielzog klinkt dezelfde combinatie met een hese viercilinder. Het klakkende geluid van een centraal differentieel, dat ons bij elke verzetswisseling een tel doet overwegen of we wel voorzichtig genoeg zijn. Want hij is nog koud, onze hoekige held van vandaag. De eerste van twee ware iconen in de autogeschiedenis. Pioniers op het gebied van autotechniek. Geweldenaars voor het volk, vermomd als een wat ordinaire coupé en dito hatchback. Bij een stoplichtsprint doen ze veertig jaar later nog aardig mee met wat snellere auto's. En niet alleen dankzij de turbotechniek onder de motorkap.

Bij vierwielaandrijving denk je wellicht – zeker vóór de jaren 80 – eerder aan een fullsize off-roader. Het archetype 4x4 is immers een hoog op de poten geplaatste lomperik met joekels van wielen, zoals de Jeeps en Land Rovers van deze wereld. De Audi Quattro en de Lancia Delta HF 4WD veranderden dat beeld totaal. De potentie van vierwielaandrijving werd door de respectievelijke fabrikanten toegepast op de rallysport, doorontwikkeld en beteugeld voor gebruik op auto’s voor de straat. Anno 2026 is vierwielaandrijving iets wat je bij menig luxemodel als optie aanvinkt of soms zelfs standaard meekrijgt. Veelal voor de veiligheid. En de laatste jaren steeds vaker niet meer een puur mechanische aangelegenheid, EV's met een extra elektromotor vind je bij bijna elk merk.

Deze vierwielaandrijving draait om prestaties

Vandaag zijn we daar even niet in geïnteresseerd. De belangrijkste reden waarom Audi de Quattro ontwikkelde en Lancia de Delta uitrustte met vierwielaandrijving, draait om prestaties. De Quattro zette al bij zijn debuut begin jaren 80 de rallysport op zijn kop door als eerste vierwielaangedreven auto de tijdschema’s te domineren. Zeker op het onverhard werd elke achterwielaandrijver compleet zoekgereden en vijf jaar later was de configuratie niet meer weg te denken. Ook Lancia moest eraan geloven: in 1986 ontving de Delta de gift van vierwielaandrijving. Het resultaat is de tweede held waarmee we vandaag op pad zijn.

Quattro deed het fantastisch op modderige en besneeuwde paden

Achter het stuur van de Quattro proberen we ons voor te stellen hoe deze auto 45 jaar eerder monden deed openvallen van verbazing, wanneer de Audi in actie kwam op modderige of besneeuwde paden. Terwijl het zeker niet eens de eerste personenauto met vierwielaandrijving was – die eer is voorbehouden aan een stukje Neerlands trots, de Spyker 60 H.P. Vervolgens was de techniek jarenlang besteed aan prototypes en vrachtvoertuigen, evenals de Willys MB ‘Jeep’ en diverse Land Rovers. Midden jaren 60 verscheen de Jensen FF, met 320 geproduceerde exemplaren wel aan de exclusieve kant. Ook Subaru zette de eerste stapjes in de wereld van vierwielaandrijving, waarmee het Japanse merk later heel groot zou worden.

Quattro ontstond min of meer toevallig

De Audi Quattro ontstond min of meer toevallig. In februari 1977, tijdens een wintertest met een nieuw 200 pk sterk topmodel in Noord-Scandinavië, verbaast een begeleidende Volkswagen Iltis met 75 pk en vierwielaandrijving alle aanwezigen door de nieuwe topper in ontwikkeling achter zich te laten. Eén plus één maakt twee – of, eigenlijk, vier – wanneer de ingenieurs in Ingolstadt de opdracht krijgen de configuratie door te ontwikkelen voor gebruik op het nieuwe vlaggenschip. Dat lukt, en wel met een ingenieuze constructie die de aandrijfkrachten permanent over de voor- en achteras verdeeld. Tijdens de autosalon van Genève in 1980 presenteert Audi de Quattro: een coupé die de nodige onderdelen deelt met de Audi 80 van de generatie B2. De 2,1-liter vijfcilinder turbomotor is goed voor 200 pk, waardoor 0 tot 100 km/h in amper 7,1 seconden mogelijk is.

WK-wedstrijden gewonnen in 1981, in 1982 constructeurstitel

In de tussentijd heeft het Duitse merk hard gelobbyd om vierwielaandrijving toe te staan in de internationale rallysport. Die configuratie wordt door de meeste fabrikanten gezien als te zwaar en inefficiënt, maar de Quattro slaat dat beeld in één klap aan diggelen: bij het onofficiële debuut in 1980 is de Audi direct sneller dan de concurrentie, bij de officiële entree in 1981 wint Audi al WK-wedstrijden en in 1982 trekken de Duitsers het constructeurskampioenschap naar zich toe. Vierwielaandrijving heeft zich agressief in de auto(sport)wereld vastgebeten en laat – zeker in het geval van de rallysport – nooit meer los.

Audi Quattro

Deze Quattro al met de nieuwere neus

De wetenschap dat je met zo’n stuk historie op pad bent, bezorgt je als autoliefhebber kippenvel. Bij de verschijning van deze auto in 1986 was de Quattro alweer vijf jaar op de markt en in de tussentijd voorzien van de nodige aanpassingen. Zo zijn de koplampen aangepast maar ook de motor, die hier 2,2 liter meet en bij minder toeren over meer koppel beschikt dan zijn voorganger. In de laatste jaren van zijn leven, vanaf 1989, werd de Quattro-krachtbron ook uitgerust met een vier kleppen per cilinder, waardoor het vermogen steeg tot 220 pk.

Mäuse-Kino

Bij het starten van de motor komt ook het digitale, groen verlichte dashboard direct tot leven – onder liefhebbers welbekend als Mäuse-Kino, oftewel Muizenbioscoop, een feature die na drie jaar werd geïntroduceerd op het model. In de jaren daarna zou de auto nog enkele andere wijzigingen ondergaan, vooral in het interieur. De handgeschakelde vijfversnellingsbak laat zich verrassend licht maar wel wat hakerig bedienen. De eerste kilometers is elke verzetswisseling hoorbaar tot in het centraal geplaatste differentieel. Desgewenst kunnen de voor- en achterdifferentiëlen op slot gezet worden met een draaiknop onderaan de middenconsole. Wij wagen ons daar maar even niet aan en laten de Quattro de eerste kilometers rustig warmroffelen.

Elk cliché over vijfcilinderturbo is waar

Als de benen eenmaal gestrekt zijn, geven we rustig wat meer gas. In hogere versnellingen is elk cliché over de vijfcilinderturbo waar: de langzaam aanzwellende roffel, begeleid door bescheiden geblaas, evenals de behoorlijke vertraging waarmee hij zijn kracht afgeeft. Toch blijft het gevoel alsof je door een kanon wordt afgeschoten uit, maar dat betekent niet dat de Quattro traag aandoet. Met een beetje poken is de gang er prima in te houden. Op de snelweg werkt het zelfs verslavend om terug te schakelen naar de vierde versnelling, het gas in te trappen, een fractie te wachten en de trekkracht te voelen aankomen. Sturen gaat bij lage snelheden zwaar en indirect, maar werkt bij snelheden boven de vijftig kilometer per uur zoals je mag verlangen van een forse jarentachtig-coupé, die stiekem naar een GT neigt: toereikend. Verwacht er echter geen bergweggetjes mee te temmen – niet voor niets kwam Audi in de rallysport al snel met een korte-wielbasisvariant, de Sport Quattro, waarmee we vorig jaar nog op pad gingen.

Lancia Delta kende succesvolle start als Auto van het Jaar

Waar de Quattro in zijn ontstaan gemakkelijk te koppelen is aan de Audi Coupé uit dezelfde periode, is de Delta HF 4WD waar we in overstappen dat natuurlijk ook, maar dan op een geheel andere manier. Tien jaar voor de lancering van deze geblazen en vierwielaangedreven variant liet Lancia de basishatchback al tekenen op basis van de Fiat Ritmo. Na de lancering in 1979 sloeg de door Giorgetto Giugiaro ontworpen Delta al snel aan als aangenaam ogende en rijdende gebruiksauto, waardoor hij een jaar later gekroond werd tot Europese Auto van het Jaar.

HF Turbo was concurrent voor Golf GTI

Niemand zag er echter een serieuze sportieveling in, totdat Lancia in 1982 een interessante vingeroefening toonde tijdens de autoshow van Turijn: een Delta met een 130 pk sterke 1,6-liter turbomotor en vierwielaandrijving. Een jaar later debuteerde de HF Turbo, voorzien van de 140 pk 1,6-liter turbomotor en daarmee een geduchte concurrent voor de Volkswagen Golf GTI. Vierwielaandrijving paste natuurlijk niet in dat plaatje – wel in dat van de modelvariant die in 1986 boven de HF Turbo werd gepositioneerd: de HF 4WD. Uiterlijk even bescheiden, zonder de uitgeklopte wielkasten die de latere HF Integrale met zich meebracht, maar onderhuids voorzien van een 165 pk krachtige tweeliterturbo, afkomstig uit de Lancia Thema Turbo. 

In 1986 reden ze rally's met de Delta S4

Belangrijker nog: een vierwielaandrijvingsysteem dat 56 procent van de aandrijfkracht naar voren stuurde, en de rest naar de achterste wielen. Dat hielp mee om de auto van 0 tot 100 km/h te laten gaan in pakweg 7,8 seconden, maar ook om ‘m superieure hoeveelheden grip te bezorgen bij serieus bochtenwerk, vooral op het onverhard en in de sneeuw. Toch werd de auto niet direct ingezet voor de rallysport: die taak lag in 1986 nog bij de Delta S4, meer een zeer geavanceerd prototype dat alleen in styling en naam enige gelijkenis toonde met de consumenten-Delta. Toen die datzelfde jaar als Groep B-rallyauto verboden werd, mocht de HF 4WD de honneurs een jaartje waarnemen. Met succes, want als parvenu greep de auto in 1987 de wereldtitel bij zowel de constructeurs als de rijders. Om een jaar later doodleuk te worden opgevolgd door de HF Integrale…

Deze HF 4WD wordt vaak over het hoofd gezien

Dat verklaart tevens waarom de HF 4WD een vaak over het hoofd geziene modelvariant van de Delta is. Toch beschikt deze schakel tussen de HF Turbo en de HF Integrale over een heel eigen charme, zoals dit exemplaar. In tegenstelling tot de Quattro is de HF 4WD wars van uiterlijk spiervertoon zoals uitgeklopte wielkasten en een achterspoiler. Alleen de twee uitlaatpijpjes en de HD 4WD-badges voor en achter verraden dat je met iets ‘enigszins’ prestatiegerichts op pad bent. Vanbinnen krijg je die indruk alleen door een druk cluster meters en lichtjes in het instrumentarium.

Nemen we plaats achter het stuur, dan valt meteen op dat die plek een typisch Italiaanse zithouding biedt: naar achteren gericht en met een stuur dat je bijna in het gezicht omhoog aankijkt. De geblazen viercilinder komt vlot tot leven, de koppeling en pook laten zich soepel bedienen en bij het wegrijden is de gasrespons al opmerkelijk fel. Sturen is wel een aardig karwei en je moet rekening te houden met een aardige mate van indirectheid, maar eenmaal op gang gedraagt de besturing zich beter. Maar het ronde en keiharde stuk plastic helpt niet.  

Even wachten ... en knallen met die turbo!

Waar de Delta ook niet aan ontkomt, is een aardige mate van turbovertraging. Trap op het gas en er gebeurt even weinig, tot de naald van de grote klok rechts 3.000 toeren aanwijst. Met een flinke duw en een hoop gesis van onder de kap spuit de Delta vooruit. Veel geprononceerder dan de Quattro. Het compacte formaat en de kortere wielbasis van de Delta geven bovendien meer vertrouwen om door te trappen op nauwe, bochtige wegen – ook omdat de hogere zit meer overzicht oplevert. Hoewel de Delta als model even oud is als de Quattro, voelt de HF 4WD een stuk verfijnder dan zijn Duitse tegenhanger.

Lancia de meest geraffineerde

Ook al zijn de Quattro en de Delta HF 4WD gebouwd om te excelleren op het onverhard, we wagen ons daar vandaag niet aan met de veertig jaar oude vierwielaandrijvingpioniers. Wel is het een gave ervaring om het gaspedaal bovengemiddeld diep in te trappen zonder doorslippende wielen te ervaren. In langere bochten voelen we wel al snel het onderstuur naderen, maar het is een fijne gedachte dat dit door het gas een beetje te liften al snel verdwijnt. Wat dat betreft kun je dit tweetal ook niet rekenen onder oer-vierwielaandrijvers, zoals diverse voor- en naoorlogse, hoog op de wielen geplaatst off-roaders. Het zijn juist echt de eerste in grote serie geproduceerde straatmodellen die de techniek beschikbaar maakten voor de gewone automobilist. Voor de autosport ontwikkelde technologie, geschikt gemaakt voor alledaags gebruik in het gewone leven. Als we kijken naar het gebruik in de rol van klassieke liefhebbersauto, nemen wij het liefst de Lancia mee naar huis. Die laat immers het meest geraffineerde rijgedrag zien, terwijl hij all over een minder grote aanslag op je budget zal vormen dan de Audi. 

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in AutoWeek Classics