Nederlanders klagen steen en been over de hoge brandstofprijzen, maar massaal de grens over om goedkoper te tanken? Dat valt wel mee. Slechts een kleine groep fanatieke bespaarders rijdt structureel naar België of Duitsland, blijkt uit nieuw onderzoek van ABN Amro.
Wie alle verhalen en foto’s ziet over ellenlange files bij Belgische pompen, denkt dat half Nederland over de grens tankt. Logisch, want in België is benzine vaak 40 tot 50 cent per liter goedkoper. Een volle tank scheelt zo al snel €25 tot €30.
Ook in Duitsland ligt de prijs zo’n 20 cent lager; mogelijk wordt het verschil nog groter als accijnzen daar tijdelijk omlaag gaan.
Toch is het beeld vertekend, blijkt uit nieuw onderzoek van ABN Amro. De gemiddelde Nederlander blijft, ondanks de torenhoge prijzen door de strijd rond Iran, gewoon bij de eigen pomp om de hoek tanken. Hoogstens mijden ze dure snelwegstations.
70 procent automobilisten reageert nauwelijks
ABN Amro analyseerde pintransacties van 270.000 huishoudens, waarvan 45.000 wonend dicht bij de grens. Slechts een kleine, fanatieke groep rijdt als gevolg van de opgelopen prijzen en het groeiende prijsverschil de grens over.
"Het betreft een groep van circa 10 procent van de huishoudens in de grensregio die wij als ‘extreem prijsgevoelig’ bestempelen”, zegt Finn Blokker, data scientist bij het Economisch Bureau van ABN Amro.
"Zodra het prijsverschil oploopt, switcht deze groep massaal. Waar ze normaal een op de tien keer over de grens tanken, is dat nu acht op de tien keer. Zij zijn verantwoordelijk voor de helft van het tanktoerisme.”
Voor de grote massa weegt de besparing echter niet op tegen de moeite. Zeven op de tien automobilisten verandert hun gedrag nauwelijks. Twee op de tien tanken wat vaker over de grens.
Uiteindelijk verschoof het tankgedrag sinds januari voor 15 procent naar België. Gemiddeld tanken automobilisten in het onderzochte gebied daar wekelijks vier tot vijf liter brandstof extra. De grootste verandering vond plaats vanaf begin maart, toen de oorlog de Straat van Hormuz geblokkeerd raakte.
Tanktoerisme leidt niet tot veel boodschappentoerisme
Nederlanders die binnen tien kilometer van de Belgische grens wonen tanken daar het meest. Alleen: dat deden ze sowieso al, ook voor de gestegen pompprijzen. Er viel dus weinig extra te tanken. De groepen die op tien tot dertig kiloneter wonen konden hun tankgedrag wel meer aanpassen.
Al met al is het verschil weliswaar substantieel, ziet ABN Amro, maar verre van massaal. De angst dat de schatkist honderden miljoenen misloopt door tanktoerisme blijkt ongegrond.
Expert Blokker: "De hoeveelheid gemiste accijnsinkomsten in de grensregio vormt slechts een klein deel van het geheel en staat dus niet in verhouding tot wat er landelijk mee wordt opgehaald.”
Een hardnekkige fabel is dat de tanktoerist de lokale economie in België of Duitsland nog meer spekt door hun achterbak meteen vol te laden met voordelige boodschappen. Dat effect is volgens de transactiedata nagenoeg nihil, bleek al uit onderzoek vorig jaar. Toen keek ABN Amro hoeveel Nederlanders die in Duitsland goedkoop tanken daar ook boodschappen doen.
Pomphouders in grensregio wel fors de dupe
Dat blijkt niet het geval. "Zelfs de meest fanatieke tanktoerist geeft over de grens niet significant meer uit aan boodschappen”, aldus Blokker. "De beslissing om goedkoper te tanken staat los van de wekelijkse supermarktbezoekjes. De grensregio bloedt economisch dus niet dood daardoor.”
Toch is er een keerzijde. Pomphouders in de grensregio zien klanten verdwijnen. Vooral in een straal van 10 tot 30 kilometer van de grens zien zij hun klandizie letterlijk wegrijden. En bij transportbedrijven kunnen de effecten veel groter zijn. "Als een transporteur zijn vloot structureel in het buitenland voltankt, raakt dat de Nederlandse pomphouder direct en hard”, waarschuwt Blokker.
Omtzigt beet zich vast in tanktoerisme
De discussie over brandstoftoerisme door de hoge accijnzen speelt ook al jaren in Den Haag. Onder anderen Pieter Omtzigt waarschuwde als CDA-kamerlid meermaals voor grote grenseffecten, net als belangenclubs als Bovag en ANWB.
Toen het kabinet in 2014 na een accijnsverhoging meldde dat de opbrengsten 200 miljoen euro lager uitvielen, zag de Enschedese politicus dit als bewijs dat hogere accijnzen averechts werken. Maar volgens toenmalig staatssecretaris Eric Wiebes goochelde Omtzigt met cijfers en leverde de maatregel de schatkist juist tientallen miljoenen euro’s extra op.
Omtzigt was niet overtuigd. Drie jaar terug stelde de Twentse terriër het massale tanken over de grens weer aan de orde toen de accijnzen per januari 2024 met 21 cent omhoog dreigden te gaan. "Dat leidt tot grote grenseffecten en extra inflatie. Dus regering zal actie moeten ondernemen.”
Foto ANP
