Lancia Beta H.P. Executive VX (1983)- Dit is de Beta op zijn best

In 1972 presenteerde Lancia de voor die tijd modern ogende Beta, ontworpen in het Centro Stile Fiat. Het ontwerp doet enigszins denken aan dat van de Citroën GS en CX. Waar zijn voorganger Fulvia nog een echte klassieke V4 van Lancia onder de kap had, moet de Beta het stellen met een motor van Fiat. Het gaat dan om de bekende viercilinder van Lampredi met twee bovenliggende nokkenassen.

Ook al ressorteerde Lancia - feitelijk failliet in 1969 - toen al onder de paraplu van Fiat, er viel nog enige technische innovatie te bespeuren. Zoals een vijfversnellingsbak, rondom schijfremmen en onafhankelijke wielophanging voor en achter. Dat neemt niet weg dat Lancia met een beperkt budget moest werken en dat de insteek van Fiat was om tegen lage productiekosten toch een auto te kunnen leveren met de premiumbeleving die bij een Lancia hoort. De versnellingsbak is door Citroën ontwikkeld. De Beta is er als Berlina, Trevi (sedan), Coupe, Spider, HPE en als Monte Carlo met middenmotor. De krachtigste Beta is de VX geleverd als Coupé, Trevi en HPE.

Beta Estate en Coupé

De Beta is daarmee de eerste Lancia die onder het nieuwe regime is ontwikkeld, terwijl de oude Fulvia als laatste echte Lancia nog in de prijslijst stond. In 1975 werd de door Pininfarina ontworpen HPE aan het gamma toegevoegd. Die afkorting staat voor High Performance Estate, met een voor die tijd best opmerkelijke carrosserie, die vaak als shooting brake wordt getypeerd. Vergelijkbare auto’s zijn de Volvo 1800 ES, de Reliant Scimitar en de Jensen-Healey GT en ook wel de eerste Audi Coupé. Uit een later tijdperk kennen we de Volvo 480, BMW Z3 Coupé en Honda Accord Aerodeck.

De HPE heeft dezelfde wielbasis als de Berline en is ook bijna net zo lang. Zijn front deelt hij met de Coupé en de Spider, net als de portieren. Bij zijn debuut was de Beta HPE er als 1.6 en 1.8, maar in november dat jaar werd de 1.8 al vervangen door een tweeliter, behalve voor de VS, waar zo’n 1.500 exemplaren naartoe verscheept zijn. In 1981 verscheen serie 4, die vanaf dan Beta H.P. Executive heet. De 2.0 krijgt injectie, waarmee het vermogen stijgt naar 122 pk.

Beta rijdt als een BMW 323i

Wij kruipen nu achter het stuur van een late H.P. Executive VX, de meest tot de verbeelding sprekende versie. Lancia voorzag de 2-litermotor van een mechanisch aangedreven Roots-compressor. Een turbo was misschien meer voor de hand liggend, maar daaraan kleefden te veel nadelen. En dan vooral de tragere reactie en daarmee het gebrek aan spontane trekkracht. De door een riem aangedreven compressor is meteen van de partij en dat is in de praktijk zeker te merken.

Zonder die hulp is de 1.995 cc metende viercilinder goed voor 115 pk en 175 Nm, nu is dat 135 pk en 206 Nm. Nog steeds geen schokkende cijfers, maar de Lancia komt er goed mee vooruit, zo merken we. Je moet niet vergeten dat we met een meer dan 40 jaar oude auto onderweg zijn en de prestaties zijn te vergelijken met die van een veel duurdere Audi Coupe GT5E en een BMW 323i uit het jaar van de testauto. Maar ja, die hadden op hun beurt een vijf- of zescilinder onder de kap, net als de Alfa Romeo GTV-6 2.5, die eveneens in deze prijsklasse opereerde.

Veel klokjes in de Beta

De motor maakt indruk, maar hoe zit het verder met de Lancia-beleving in dit eerste model uit het nieuwe tijdperk? De zitpositie is redelijk, de rugleuning is vrij kort en als groot persoon zit je ook met de stoel in de achterste stand nog een beetje met opgetrokken benen. Schakelen gaat met lange halen en weinig precisie, dat hebben we anders meegemaakt in auto’s van dit merk. De wegligging is in ieder geval dik in orde. Lancia construeerde een mooi type onafhankelijke achterwielophanging dat door de jaren heen verder verbeterd is. Het onderstel weet comfort te combineren met enige vorm van sportiviteit en ook dat moeten we in die periode plaatsen.

Je raakt in eerste instantie maar niet uitgekeken op het instrumentenpaneel. Dat telt maar liefst acht klokjes. De schaal van de toerenteller heeft een groen gebied vanaf 1.500 tot 3.000 toeren, om aan te geven dat je in dat gebied het meeste koppel hebt en daarmee het zuinigst rijdt. In 1984 was het over en uit voor de Beta, maar die gekke Monte Carlo werd omgebouwd naar de fameuze 037 waarmee Lancia in 1983 de constructeurstitel in het WRC in de wacht sleepte. Met in de basis de motor van de HPE VX!