Minister Schultz van W en A (het Ministerie van Water en Asfalt, de M van Milieu stelt niks meer voor!) mocht onlangs meerijden in een zelfsturende Prius. En ja hoor, ze voorspelde dat zulke auto's over 10 jaar overal te koop zullen zijn en dat we over 20 jaar allemaal in zulke auto's rond zullen rijden. Politici hebben de onuitroeibare neiging om problemen van vandaag te willen oplossen met de technieken van overmorgen, terwijl ze tekortschieten bij de maatregelen die ze nu al kunnen toepassen. Dat heet 'vlucht naar voren'; ik noem het 'twee bruggen te ver' – omdat de eerste brug nog genomen moet worden. Hetzelfde zien we bij het formuleren van radicale, ver strekkende beleidsdoelen voor de zeer lange termijn, bijv. 80% CO2-reductie in 2050, terwijl de ombuiging die daarvoor nodig is en de (bescheiden) doelen voor 2020 niet eens gehaald worden wegens het niet (durven) nemen van effectieve korte termijn-maatregelen (zoals km-heffing, downsizing, traffic management en lagere snelheidslimieten). En zo wordt nu de zelfsturende auto als wondermiddel gelanceerd - voor niet-gedefinieerde problemen, een middel erger dan de kwaal.
Ikzelf reed begin jaren '90 al met losse handen in een zelfsturende testauto. Ook toen beloofden de (belanghebbende!) onderzoekers en autofabrikanten dat die auto's 'over 20 jaar' het straatbeeld zouden bepalen. Niks gezien tot nu toe. De vlucht naar voren in technische oplossingen voor (rij)gedragsproblemen komt doordat politici daarmee lastige keuzen zoals betere handhaving en betere rijopleiding en training vermijden. En bij nieuwe speeltjes en materiële innovaties kunnen linten doorgeknipt en foto's gemaakt worden. Over allerlei gedragsverbeteringen, zoals Het Nieuwe Rijden (dat intussen helemaal wegbezuinigd is, typisch penny wise, pound foolish beleid!) valt niets anders te melden dan dat er minder ongevallen gebeuren of dat er minder emissies zijn, allemaal onzichtbaar voor de kiezer, en unglorious!
Op zich ben ik niet tegen de zelfsturende auto. Voor aperte wegpiraten zou dat een passende en effectieve maatregel - maar dan ook verplicht - zijn, en ook voor paniekerige stumpers zoals de deelnemers aan 'de allerslechtste chauffeur van Nederland'. Allerlei technische gadgets en 'zelfdenkende' functies die ik recent meegemaakt heb in een Lexus en Golf VII, zoals ACC en een parkeerautomaat, zijn heel nuttig voor wie daar behoefte aan heeft, zoals oudere rijders en parkeerdummies. Maar ons totaal afhankelijk maken van grote aantallen sensoren, communicerende GPS'sen, stappenmotortjes en high tech software is vragen om problemen. Nu al zijn er klachten over plotseling voor niks remmende noodstop-automaten. In mijn vorige columns wees ik al op fatale ervaringen in de luchtvaart. Hoe meer we van smartphones en computergestuurde techniek afhankelijk worden, hoe dommer en kwetsbaarder we worden, bijvoorbeeld voor stroomstoringen. De vele uitwijkmanoeuvres die ik in Polen moest uithalen en de (typisch Hollandse) stuurmanskunst om fietsers langs Amsterdamse grachten te ontwijken kunnen nooit in een digitaal sturende auto ingebouwd worden. Alleen mensen kunnen subtiel doseren. De ramp met de Turkse Boeing 737 bij Halfweg bewijst dat het bewaken van stuurautomaten nog moeilijker is dan handmatig sturen.
Toch zijn er landen waar zelfsturende auto's meteen verplicht gesteld zouden moeten worden: Rusland, China en de halve derde wereld, Nigeria voorop. De combinatie van beroerde wegen, nieuwe rijken, en massaal gebrek aan verkeerservaring, risicobewustzijn en zelfbeheersing zorgt daar voor de hoogste verkeersrisico's. Maar daar zal de zelfsturende auto door gebrek aan middelen nooit wat worden, je mag al blij zijn als ze de katalysator er niet uit slopen…
