BBC: Bring Back Clarkson
[size=x-large]‘Hij is misschien een idioot, maar wel onze idioot’[/size]
Misschien keert Top gear nooit meer terug op de BBC. Een half miljoen mensen tekenden al een online petitie om hem terug te halen, maar Jeremy Clarkson blijft geschorst, nadat hij op locatie een productieassistent een klap had verkocht. De reden? Er was geen eten meer in het hotel toen Clarkson daar aankwam, de chef was al naar huis.
Er is iets met eten en Jeremy Clarkson. Als hij trek heeft, dan wordt hij nog kregeliger dan hij al is. Dat is blijkbaar altijd zo geweest. In 1997 woonde Clarkson de voorstelling bij van een nieuw model van BMW, in het Spaanse Sevilla. Ook autojournalist Tony De Mesel was er toen bij. ‘De toenmalige grote baas van BMW, Wolfgang Reitzle, stelde de nieuwe 3-reeks uitgebreid voor aan een keur van journalisten’, herinnert De Mesel zich. ‘Daarna konden er vragen worden afgevuurd. Clarkson sprong als eerste recht, stelde een vraag en zei meteen na het antwoord: “Kunnen we dan nu aan tafel? De andere vragen zullen toch niet interessant zijn”, en hij stapte op het buffet af. Je kunt dat gedurfd en grappig noemen, maar het was toen al symptomatisch voor zijn grenzeloze arrogantie.’
‘Hij heeft natuurlijk meer branie en humor dan de gemiddelde autojournalist’, zegt Tony Verhelle, de hoofdredacteur van Autogids. ‘Ik zag ‘m eens aan het werk op het autosalon van Genève, met een cameraploeg in zijn zog. Het was ergens begin jaren negentig, hij werkte toen pas voor de BBC, denk ik. Op de stand van Ford stond de nieuwe Focus te blinken, onbereikbaar op een podium midden in een grote waterpartij. Clarkson trok voor de camera zijn schoenen uit, stroopte zijn broekspijpen op en stapte door het water naar de auto om hem van dichterbij te bekijken. Niemand durfde hem tegen te houden. Ik stond er eigenlijk vol bewondering naar te kijken, het was inderdaad grappig en gedurfd.’
Maar een sympathieke jongen is hij dus niet, zeker als het over eten gaat. ‘Enkele jaren geleden werd ik door de producers van Top gear opgebeld’, zegt Verhelle. ‘Ze wilden een soort dragrace opnemen op de militaire vliegbasis van Zutendaal, waar wij met Autogids vaak auto’s testen. Ik heb ze daarbij geholpen, waarna ze me uitnodigden om de opnames bij te wonen. Toen ik daar aankwam, liepen co-presentatoren James May en Richard Hammond vriendelijk op met toe om zich voor te stellen en me te bedanken. Clarkson, de enige mens op de set die eigenlijk weet wie ik ben, negeerde me totaal. Hij stond de hele tijd te foeteren op de catering.’
Luiaards en vuilakken
Jeremy Clarkson heeft dus geen vrienden onder cateraars, maar ook niet onder autojournalisten. ‘Ook mijn Britse collega’s moeten ‘m niet’, zegt Verhelle. ‘Ze beschouwen hem zelfs niet als een collega: hij is een showman, geen journalist. En Top gear is geen autoprogramma, maar een amusementsprogramma waarin auto’s een rol spelen.’
Daar is op zich natuurlijk niets mis mee. Bovendien is Top gear een gedurfd en waanzinnig succesvol amusementsprogramma, dat schril afsteekt tegen de duffe, onkritische autoprogramma’s die elders in de wereld worden gemaakt. En het moet gezegd: dat is grotendeels de verdienste van Clarkson. Eind jaren negentig stapte hij misnoegd uit het toen nog veel conventionelere programma, waarna de al dalende kijkcijfers helemaal instortten. De BBC doekte Top gear op, maar Clarkson trok zijn stoute schoenen aan en stapte op de directie af met een nieuw concept: drie mannelijke presentatoren (‘geen vrouwen in mijn programma!’) die allerlei kwajongensstreken uithalen met auto’s in plaats van ze gewoon te testen. Verbruikscijfers, hoofdruimte op de achterbank, comfort, allemaal van geen belang: pk’s, brandend rubber, af en toe geblutst staal en veel lol, dat moest het worden. Dat werd het, en met 350 miljoen kijkers ook het meest bekeken non-fictieprogramma op de planeet, uitgezonden in haast tweehonderd landen.
In de veertien jaar dat het programma loopt, is Clarkson er ook in geslaagd de inwoners van minstens de helft van die landen te beledigen, met af en toe zelfs een diplomatieke rel tot gevolg. De Mexicanen zijn lui (‘ze leunen tegen een hek terwijl ze slapend naar een cactus kijken’), de Albanezen zijn autodieven (‘Ze rijden hier rond in auto’s met sloten die uit de deuren zijn getrokken’), de Indiërs zijn vuilakken (Clarkson reed door het land met een wc op de kofferbak, want ‘iedereen krijgt hier diarree’), de Zuid-Koreanen eten honden en de Maleisiërs kunnen geen auto’s maken (Hij bewerkte een Perodua Kelisa, jawel, met een sloophamer en liet ‘m daarna ontploffen, omdat het ‘de slechtste auto ter wereld’ was.) Enzovoort.
Rechts van Ukip
U moet even glimlachen? Misschien vindt u het ook grappig hoe hij bevolkingsgroepen aanpakt. Truckers zijn mensen die in hun vrije tijd prostituees vermoorden, vegetariërs en dierenliefhebbers zijn idioten. Het is altijd grappig verwoord, maar af en toe worden grenzen afgetast. Zo zat er vorig jaar een ‘sensibiliseringsfilmpje’ voor fietsers in Top gear. Je zag een fietser die een tijdbom probeert te ontmantelen. Hij moet een rode of een groene draad doorknippen, kiest de verkeerde en de bom ontploft in zijn gezicht. De boodschap? ‘Fietsers, leer eindelijk eens het verschil tussen groen en rood.’
U glimlacht nog altijd? De Britten steeds minder. Het regent de laatste jaren klachten tegen Clarkson, vaak over dingen die hij niet in Top gear zegt – daar kan hij nog het excuus van de satire inroepen – maar in talkshows en interviews, en op Twitter. Zijn uitspraken worden steeds ranziger. ‘Ze moesten die stakers tegen de muur zetten en voor de ogen van hun familie neerknallen’, zei hij vorig jaar tijdens een ambtenarenstaking. Of deze: ‘Mensen die zich voor de trein gooien, zijn egoïsten, ze houden andere mensen op. Waarom stopt de trein trouwens als iemand eronder springt, je kunt die mensen toch niet meer helpen.’ Tja.
Over de politieke voorkeuren van Clarkson is lang gespeculeerd, maar nu bestaan er nog weinig twijfels over. ‘Ik heb er eens naar gepolst bij enkele Britse journalisten’, zegt Tony Verhelle. “Hij zit wellicht rechts van de Conservatieven?”, vroeg ik hen. “Zeg maar rechts van Ukip”, was het antwoord.
Clarkson is tegen alles wat hem een duimbreed in de weg legt, daar komt het ongeveer op neer. Vorig jaar overwoog hij zelfs even als onafhankelijk kandidaat op te komen in het district Doncaster, waar hij opgroeide in een gezin van middenstanders en waar Ed Miliband (Labour) de plak zwaait. Het is er niet van gekomen, maar zijn kansen werden niet onbestaande geacht.
Clarkson verdeelt Engeland al jaren, en zijn schorsing doet dat nog meer. Toen het nieuws uitkwam, werd er meteen een petitie online gegooid: ‘BBC: Bring Back Clarkson’. In geen tijd hadden een half miljoen mensen ze ondertekend. De Britse nieuwssites beleven hoogdagen, Twitter ontplofte bijna, met typisch Brits flegma: ‘Hij is misschien een idioot, maar hij is onze idioot’, was een van de vaakst gedeelde tweets. Intussen zit Clarkson gewoon thuis zijn cassante zelf te zijn: ‘Ik heb enkele goeie oorlogsdocumentaires gemaakt, misschien moeten ze die uitzenden in de plaats van Top gear.’ Richard Hammond antwoordde meteen: ‘Ja, wie zal het verschil merken.’
Naar de concurrentie?
Genoeg gelachen, want de BBC zit met de handen in het haar. Clarkson blijft ontkennen dat hij iemand heeft geslagen, maar het handgemeen is intussen door diverse bronnen bevestigd, waaronder James May. Het succesvolste en meest winstgevende programma uit de geschiedenis van de BBC dreigt dus te verdwijnen vanwege een dom incident. De Britse openbare omroep zit in slechte papieren en kan dit missen als kiespijn. Bovendien botert het al lang niet meer tussen Clarkson en de BBC-bonzen, en trekt concurrent Sky aan zijn mouw met nóg meer geld. Het toeval wil ook dat de drie presentatoren net deze maand hun contract moeten vernieuwen. Volgens de Daily Telegraph is het allerminst uitgesloten dat Clarkson, May en Hammond het bij de BBC voor bekeken houden. De rechten op all things Top gear zijn eigendom van de BBC, maar wat heb je daaraan zonder het fenomeen Clarkson? Niets, zo is al gebleken uit de vreselijke Amerikaanse versie van het programma.
Intussen loopt ook Clarksons dochter Emily gevaar. ‘Alstublieft, BBC’, tweette ze gisteren. ‘Kom hem terughalen, hij is aan het koken geslagen.’
